Αληθές ή ...Άληθες ;
cell
Στατικές σελίδες
Σύνδεσμοι


Το ο ύ ζ ο (ι σ τ ο ρ ί α μίας λ έ ξ ε ω ς ).
884 αναγνώστες
Σάββατο, 14 Μαΐου 2011
15:31

Αμφιβάλλω, αν έξω από τον Τύρναβο της Θεσσαλίας, που είναι η πατρίδα του ούζου και του ονόματός του, θα υπάρχει κανείς, που να γνωρίζη πόθεν έλαβε το τόσο αγαπημένο τώρα στους πολλούς αυτό ποτό το όνομά του, ή – το σπουδαιότερο – αν υπάρχει κανείς που να ημπορή να μαντεύση, τι σχέσιν έχει το όνομα του ούζου με το πράγμα, που σημαίνει αυτή η λέξις. […]
Όπως τώρα, έτσι και τότε εκτός από κρασιά κατασκεύαζαν εκεί και οινόπνευμα από τα τσίπουρα (ήτοι τα στέμφυλα) των σταφυλιών, τα οποία τα έβραζαν με ανάλογη ποσότητα νερού ή με κανένα χαλασμένο κρασί. Το απόσταγμα, που έβγαινε απ’ αυτό το βράσιμο το έλεγαν και το λένε σούμμα ή χάμ(ι)κο. Το χάμικο αυτό δεν πίνεται, γιατί μυρίζει φοβερά και καίει πολύ. Γι’ αυτό το αποστάζουν και δεύτερη φορά, αφού προσθέσουν μέσα, όταν το βάζουν να ξαναβράσει, γλυκάνισο, αλάτι και λίγα κάρβουνα με κρεμμύδια, σε ανάλογη ποσότητα το καθένα.

 

Άμβυξ λεγόταν ο κάδος του αποστακτηρίου στα αρχαία ελληνικά . Aπό εκεί τον δανείστηκαν οι άραβες ως αλ-αμπίκ. Η λέξη πέρασε στα ισπανικά ως alambique, στα γαλλικά ως alambic και στα ιταλικά ως lambicco και επέστρεψε στα ελληνικά ως λαμπίκος ο αποστακτήρας, κι επειδή οι ωραίοι παλιοί μπρούτζινοι αποστακτήρες και έλαμπαν αλλά και λαμπικάριζαν (διαύγαζαν) τα αποστάγματα, με παρετυμολογία από το λάμπω. Έτσι έχουμε τις φράσεις "το έκανα λαμπίκο" των διαφημίσεων , για κάτι που αστράφτει από καθαριότητα. O «άμβυξ» αναφέρεται και από τον Αριστοτέλη γύρω στον 6ο αιώνα π.Χ.

 

Από αυτά όλα προέρχεται το τσίπουρο ή ρακί, το οποίον πίνεται ευχάριστα. Αν τώρα το τσίπουρο αυτό ματαβρασθή με λίγη μαστίχα μέσα και ζάχαρη, και έτσι γίνει τρίτη απόσταξις, βγαίνει τότε μια καλύτερη ποιότητα οινοπνεύματος αυτού του είδους, αυτό που λένε τώρα ούζο, το οποίον όμως τον παλαιόν καιρό, φαίνεται, το λέγαν ρακί ματαβρασμένο, όπως ημπορεί κανείς να συμπεράνη από κάποιο παλαιό Τουρναβίτικο δημοτικό τραγούδι:

 

Να φαν τα λάφια μάλαθρο, κι οι μούλες το τριφύλλι

κι ο νιός να πιει παλιό κρασί, ρακί ματαβρασμένο.

 

Το «ματαβρασμένο ρακί» αυτό ωνομάσθηκε ούζο μόλις κατά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας στον Τύρναβο και στο Θεσσαλία (1878-1881) από την εξής αφορμή.Βρισκόταν τότε στον Τύρναβο ένας στρατιωτικός γιατρός του Τουρκικού στρατού, Αρμένιος, ονομαζόμενος Σταυράκ-μπέης, ο οποίος είχε μεγάλη φιλία με δύο προκρίτους Τουρναβίτες, τον Αντώνιον Μακρήν, υφασματέμπορον, και τον Δημήτριον Δουμενικιώτην, παντοπώλην και ποτοποιόν, και η παρέα αυτή των τριών φίλων τακτικά μεσημέρι και βράδυ έπαιρνε το ορεκτικό της, το «ματαβρασμένο ρακί», το σημερινό ούζο σαν να λέμε.

Ο Σταυράκ- μπέης, επειδή, φαίνεται είχε ιδιαίτερη αγάπη στο ποτό αυτό, επήγε κάποτε εις το εργοστάσιο του Δ. Δουμενικιώτη και εκεί    ε π ί   τ ό π ο υ,   όπως λέμε, του συνέστησε να προσθέση και κάποια άλλη ουσία, για να βγει ρακί σε καλύτερη ποιότητα. Και πράγματι, όταν έγινε η απόσταξις σύμφωνα με τη συμβουλή του γιατρού και πήγαν οι τρεις φίλοι να δοκιμάσουν το απόσταγμα της ημέρας εκείνης, ο Αντώνιος Μακρής πρώτος, μόλις το εδοκίμασε, υπερευχαριστήθηκε και ανεφώνησε:  «Μωρέ, τί είναι αυτό; Αυτό είναι ο ύ ζ ο Μ α σ σ α λ ί α ς!».

Και έτσι από τότε βγήκε το όνομα του ούζου.

Αλλά τώρα θα ρωτήσει κανείς, τι ήθελε να πει ο μακαρίτης Αντ. Μακρής, ο νοννός του ούζου, με τις λέξεις «ούζο Μασσαλίας», από τις οποίες έμεινε κατόπιν η λέξις ο ύ ζ ο ως ονομασία του «ματαβρασμένου ρακιού» καλής ποιότητος;Στον Τύρναβο γίνεται ανέκαθεν και καλλιέργεια μεταξοσκωλήκων και παράγονται κάθε χρόνο κουκούλια σε μεγάλη ποσότητα. Από τα κουκούλια λοιπόν αυτά, τα εκλεκτότερα μπαλαρίζονταν τα χρόνια εκείνα σε ιδιαίτερες μπάλες και στέλνονταν στο Βόλο για την Ευρώπη με την επιγραφή uso Massalia, ήτοι «προς χρήσιν της Μασσαλίας».

Εσήμαινε δηλαδή η φράσις αυτή (uso Massalia) στο εμπόριο των κουκουλιών    τ η ν     ε κ λ ε κ τ ή     π ο ι ό τ η τ α     και αυτό ήθελε να πη ο μακαρίτης Μακρής με την αναφώνησί του, χωρίς να το φαντάζεται βέβαια τότε, ότι γίνονταν δημιουργός μιας λέξεως, που χαρακτηρίζει τώρα μια ιδιαίτερη βιομηχανία οινοπνεύματος και που είναι σήμερα σε κάθε μικρή και μεγάλη πόλι της Ελλάδος στα στόματα όλων…

Αχιλλέας Τζάρτζανος
 

Άρθρα και Μελετήματα (επιμέλεια Ν. Α. Τζάρτζανος), Εκδόσεις Κ. Κακουλίδη.


 


Μπουρνοβαλιά (Παραδοσιακό)

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
Μουσική-Διασκευή: Σταύρος Ξαρχάκος
Πρώτη εκτέλεση: Σωτηρία Λεονάρδου

Ο Μπουρνόβας (προάστιο της Σμύρνης) φημιζόταν για τις ωραίες κοπέλες αλλά και τα λουλούδια του.

Στις 27 Αυγούστου 1922 ο Μπουρνόβας λεηλατήθηκε από τους Τσέτες.

 

 

 

   Εις Υγείαν!

    μετά ή ...άνευ Ούζου!


  Για τον Κωσταντή ! ...

Το σχόλιό σας

Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις